Obserwacje i doświadczenia biologiczne – porównanie

W świecie biologii poznanie mechanizmów rządzących życiem wymaga nie tylko wiedzy teoretycznej, lecz także umiejętności praktycznego badania zjawisk. Właśnie dlatego jednym z podstawowych elementów na maturze są metody badawcze, które pozwalają na zgłębianie procesów zachodzących w organizmach. Ale różnią się one od siebie, więc inaczej trzeba rozwiązywać zadania w zależności od tego czy mamy do czynienia z obserwacją czy doświadczeniem.

Obserwacje i doświadczenia biologiczne na maturze

Choć obie metody badawcze służą poznaniu rzeczywistości przyrodniczej, różnią się podejściem, celem oraz rolą badacza. W tym wpisie przyjrzę się bliżej tym dwóm technikom, i porównam dla Was ich charakterystyczne cechy oraz pokażę jak należy podejść do rozwiązania zadań na maturze w zależności od tego czy mamy do czynienia z obserwacją czy doświadczeniem.

Brak wiedzy o tym jak rozwiązywać takie zadania grozi utratą punktów, a nie są one zwykle trudne. Dlatego uważnie przeanalizujcie moje porównanie.

Obserwacje biologiczne

Obserwacje mają na celu zaobserwowanie zjawiska, procesu lub struktury biologicznej bez ingerencji badacza w warunki, w których przebiega obserwacja.

• Podczas planowania obserwacji nie tworzy się próby kontrolnej ani badawczej.
• Należy opisać krok po kroku, co trzeba zrobić, aby zaobserwować dane zjawisko, proces lub strukturę.
• Na końcu wskazuje się, na co konkretnie należy zwrócić uwagę, aby prawidłowo zaobserwować dane zjawisko.

Przykład: Obserwacja plazmolizy w komórce skórki liścia spichrzowego cebuli.

Doświadczenia biologiczne

Doświadczenia służą głównie do sprawdzenia, jak dany czynnik wpływa na zjawisko, proces lub strukturę biologiczną.

• W doświadczeniu tworzy się próbę kontrolną i badawczą.
• Badacz manipuluje warunkami, np. zmienia temperaturę, oświetlenie, stężenie substancji.
• Opisuje się krok po kroku sposób wykonania doświadczenia.
• Wyróżnia się:
  • Czynnik badawczy modyfikowany przez badacza, np. temperatura – tzw. zmienna niezależna
  • Efekt działania czynnika, np. tempo fotosyntezy – tzw. zmienna zależna

Przykład: Badanie wpływu światła na intensywność fotosyntezy u stokrotki.

Podsumowanie różnic

Polecenie do zadania jasno Wam określi czy macie przeprowadzić doświadczenie czy obserwację, więc nie będziecie musieli podejmować decyzji, co wykonać.